تبلیغات
زنان در صنعت ساخت - زنان در پروژه‌های ساختمانی افغانستان
زنان,صنعت ساختمان,نقش زنان در صنعت ساخت
زنان در پروژه‌های ساختمانی افغانستان
شنبه 5 تیر 1395 ساعت 12:29 | نوشته ‌شده به دست امیرحسین ستوده بیدختی | ( نظرات )
با وجود تحولات و پیشرفت‌های صورت گرفته در ده سال اخیر، زنان در جامعه افغانی در اکثر عرصه‌ها نقش كمرنگی دارند که یکی از این عرصه‌ها، پروژه‌های ساختمانی است.

ساختمان‌سازی و پروژه‌های مربوط به آن از جمله کارهای ثقیل برای زنان به شمار می‌رود که در كنار مشكلات امنیتی، دید منفی نسبت به كار زنان درساحه، قیودات خانوادگی، مشكلات جغرافیایی، رسم و رواج‌ها و... همه دست به دست هم داده و عرصه را برای زنان در این بخش تنگتر ساخته است.

گفته می‌شود سالانه از پوهنتون‌های دولتی و خصوصی کابل 80 الی 200 دختر در بخش انجنیری ساختمانی فارغ شده که تعدادی از این دختر خانم‌ها در شرکت‌ها و دیگر نهادهای ساختمانی و یا بعضاً خلاف رشته به کارهای دیگر مشغول شده و یا نیز نسبت به مشكلات خانوادگی، خانه نشین می‌گردند.

در این میان زنانی نیز می‌باشند كه همت به خرج داده و رهبری شركت‌های كوچك و متوسط را به دوش گرفته و با وجود پذیرفتن مشكلات عملاً كار می‌نمایند.

طبق گزارش اداره آیسا از هفت سال به اینسو، 28200 كمپنی ثبت این اداره بوده كه از جمله، 1236 زن در اداره آیسا سرمایه‌گذاری كرده اند و به همین ترتیب رهبری 403 شركت ساختمانی به دوش زنان می‌باشد.

عبدالسلام زاهد؛ آمر دیپارتمنت حمایه سرمایه‌گذاری اداره آیسا می‌گوید:" این اداره به خاطر رشد و تشویق زنان سرمایه‌گذار همیشه تلاش كرده و می‌خواهد از فعالیت زنان در عرصه سرمایه‌گذاری پشتبانی نماید. ما در هر سه ماه به تعداد 30 كمپنی را در بخش خانم‌ها به مدت سه ماه تحت آموزش‌های مسلكی قرار می دهیم و یا هم برای كسب تجربه‌های سرمایه‌گذاری به امریكا و دیگر كشور‌ها اعزام می‌كنیم."

او به موارد بسته شدن كمپنی‌های زنان و دلسردی سرمایه‌گذاران زن از پیش بردن كار در شركت‌ها می‌گوید كه علت سقوط كمپنی‌هایی كه پس از مدتی سقوط می‌كنند، ضعف ماركتینگ خود كمپنی‌ها و به دست نیاوردن پروژه‌ها از تمویل كنندگان می‌باشد.

درهمین حال، پوهنوال حمید الیان رئیس پوهنحی انجنیری پوهنتون كابل می‌گوید:" هرسال کمیته امتحانات وزارت تحصیلات عالی مطابق نیازمندی ما محصل معرفی می کند و 10 الی  15 دختر از رشته انجنیری ساختمانی نیز فارغ می‌شوند."

او می‌افزاید:" امتیازی كه این پوهنحی برای خانم‌ها در نظر گرفته، این است كه انتخاب رشته توسط خود دختران صورت می‌گیرد و آنان به شكل دلخواه می‌توانند ادامه تحصیل نمایند، ولی پسران از این سهولت بی‌بهره هستند."

به گفته الیان، در مجموع انجنیران زن می‌توانند در بخش‌های دیزاین و پروژه سازی كار نمایند، اما در ساحه نمی‌توانند به حیث "پروجكت منیجر" و یا "سایت انجنیر" كار نمایند، با آنكه هرچند لازم است كه آنان بروند و عملاً از پروژه‌ها دیدن كنند و این یك امر ضروری پنداشته می‌شود، اما  انجنیران زن فقط به صورت مقطعی و یا انصراف از نظارت از پروژه، كار نمایند.

درهمین حال، پوهندوی محمد عمر سلیمان معاون امور محصلان پوهنتون پولی تخنیك كابل می‌گوید:" این پوهنتون دارای  پنج پوهنحی انجنیری می‌باشد. به تعداد 2015 مرد و 112 زن همین اكنون تحت آموزش اند، ولی تعداد فارغان ما 342 مرد و 19 نفر زن در سال 1390 می‌باشند."

دراین پوهنتون، فعلاً در دو پوهنحی تكنالوژی و كمپیوتر ساینس بیشترین دختران را دارا می‌باشند، اما با تاسف در پوهنحی‌های ساختمانی تعداد دختران خیلی كمرنگ بوده و حتی در بسیاری از صنف‌ها دختران حضور ندارند.

به باور سلیمان، "در رشته برق و ساختمان كه نیروی قوی مردانه نیاز دارد و كار‌های ساحوی و مسافرت در بیرون نیز دارد، زنان كمتر برای درس خواندن در آن سهم می‌گیرند، همچنین در جیولوژی و معدن و ساختمانی كسی به آسانی حاضر به تحصیل نمی‌شود."

مشكلات انجنیران زن در ساحه كار

هرچند كار در بخش‌های انجنیری متفاوت است، اما مشكل ترین آن كار‌های ساحوی برای زنان می باشد.

ناجیه رووفی؛ انجنیر بخش ساختمان و استاد پوهنتون باختر و انجنیر ساحوی در یكی از پرو‍ژه‌های دولتی در پوهنحی زراعت می‌گوید: " از زمانی كه یك دختر وارد پوهنحی انجنیری می‌شود، با مشكلات فراوانی روبرو است. به طور نمونه از اینكه تعداد دختران در این پوهنحی كمتر اند، بنابر این از یكسو مشکلات درسی و از جانب دیگر كمرنگ بودن فعالیت‌های گروپی و درس‌های گروپی بین محصلان دختر، دختران را به حاشیه می‌كشاند و نیز زمانی كه عملاً داخل ساحه كاری می‌گردند، نظر به مسایل امنیتی، اجتماعی، دید بسته جامعه نسبت به فعالیت زنان در ساحه و ولایات، زنان انجنیر را در تنگنا قرار می‌دهد."

او می‌افزاید:" 97 درصد انجنیران زن از كار‌های ساحوی ابا می‌ورزند و اگر بخواهند یك شركت را رهبری نمایند، باز هم شرایط اخذ جواز كار نیز به گونه دیگر آنان را از فعالیت باز می‌دارد. شرایط اخذ جواز‌ها این است كه شركت‌های كوچك از یك الی 10هزار دالر، شركت‌های متوسط از 10هزار الی 100هزار دالر و از100هزار دالر به بالا جز شركت‌های بزرگ شمرده می‌شوند، اما زنان چون از استقلال مالی خوبی برخوردار نیستند، به شركت‌های كوچك متوسل می‌شوند، دراین صورت نمی‌توانند در اخذ داوطلبی‌ها برنده گردند و زمینه بدست آوردن پروژه‌ها برای آنان كمتر می‌باشد."

عدم اعتماد، مایه دلسردی زنان

یكی از مشكلات انجنیران زن كه رهبری یك كمپنی را به دوش دارند، عدم اعتماد بر عملكرد كار و شركت آنان است كه از سرمایه كمتری برخوردار می‌باشند.

انجنیر فرح دیبا كریمی؛ ‌رئیس شركت کریمی ‌استارس می‌گوید:"زمانی كه بر خانم‌ها و كار آنان از سوی تمویل كنندگان اعتماد صورت نمی‌گیرد، آنان از كار دلسرد شده و از اینكه توان پرداخت مالیه را ندارند، از كار دست كشیده و شركت شان رو به سقوط می‌رود."

به باور كریمی، یگانه راز موفقیت انجنیران زن برای اخذ پروژه‌ها، ارتباطات كاری میان انجنیران زن و مرد با شاروالی‌ها، انكشاف شهری و دیگر وزارتخانه‌ها می‌باشد.

او می‌افزاید:" یك انجنیر زن با در نظرداشت دید مشترك كه با دیگر زنان دارد، بسیار خوب می‌داند كه در كار ساختمانی به كدام سهولت نیاز دارد تا نقشه را در ساخت خانه و تعمیر پیاده نماید. از این رو جامعه نیاز مبرم به انجنیران زن در بخش ساختمانی دارند."

او برخی شركت‌ها را مورد انتقاد قرار داده می‌گوید: "اكثر كمپنی‌ها از جواز زنان سوءاستفاده كرده و مرد‌ها در آن فعالیت می‌كنند و پروژه‌ها را به دست می‌آورند. حال آنكه خود زنان برای بدست آوردن پروژه‌ها نیازمند اند."

یكی از نهاد‌هایی كه بیشترین تعداد زنان انجنیر را در مناطق ده نشین و قریه جات دارد، وزارت انكشاف دهات است. در چوكات این وزارت به تعداد 23 انجنیر زن فعالیت كرده اما اكثر فعالیت‌های آنان منحصر به مركز و گاهی هم اگر در ولایات فعالیت نمایند، كارآنان با مشكلات همراه می‌باشد.

محمد طارق عصمتی؛ معین برنامه‌های وزارت احیا و انكشاف دهات می‌گوید:" وزارت انكشاف دهات بنا بر مسئولیت خدمت رسانی به دهات و قریه جات دارد، به خاطر رسیدن به این هدف در هر بخشی ما خانم‌ها را به كار گماشته ایم، در بخش‌های انجنیری، اداری، مصئونیت اجتماعی و ... خانم‌ها را سهیم هستند. در 40 هزار قریه زنان در بخش‌های مختلف فعالیت دارند كه 32 درصد را احتوا می‌كنند."

وی می افزاید: "در ساحه تعداد زنان انجنیر نسبت به مرد‌ها كمتر است، اما زنان انجنیر در بخش‌های دیزاین، استركچر، ساختمان، کیفیت و... كار می‌كنند. از اینكه ما در قریه‌ها فعالیت می‌كنیم، با تاسف زنان انجنیر آن طوری كه مرد‌ها در ساحه كاری فعالیت دارند، حضور ندارند. زنان با مشكلات محیطی، اجتماعی، امنیتی، صعب العبور بودن راه‌ها، دور بودن ساحه و... روبرو اند. نظر به موقعیت، طرز تفكر مردم و حاكمیت جامعه سنتی سهم زنان در اجتماع و ساحات كاری كمتر است."

به گفته عصمتی، قیودات حاكم در جامعه  سبب شده است تا زنان نتوانند یكجا در مجالس با مردان بنشینند و یا در ساحه رفته و كار نمایند، اما با وجود تمام این مشكلات وزارت احیا و انكشاف دهات با شیوه‌های خاص، به خاطر رسیدن به هدف و انكشاف مردم از طریق شوراهای مردمی ‌گراف این حساسیت‌ها را پائین بیارد.

او می‌افزاید:" در ولایات جنوبی و شرقی مشكلات امنیتی، و در سمت شمال مانند بدخشان و ولسوالی‌های هم سرحد با تاجكستان صعب العبور بودن راه‌ها مطرح می‌باشد."

نگرانی از نقش كمرنگ زنان

كمرنگ بودن نقش زنان انجنیر در ولایات نیز نگرانی‌هایی را به بار آورده است.

در ولایات حوزه غرب حدود 30 تن از زنان در بخش‌های ساختمانی، سركسازی و حفر چاه‌های عمیق مصروف كار بوده كه عمدتاً درسطح شهرها به ویژه در ولایت هرات فعالیت دارند.

به گفته شفیق احمد احمدی آمر ساحوی دفتر آیسا در هرات، هم اكنون در این اداره 18 تن از خانم‌هایی كه در پست ریاست شركت‌های ساختمانی و یا هم به گونه‌ای در پیشبرد امورساختمانی نقش دارند، ثبت و راجستر می‌باشند.

آمر دفتر ساحوی آیسا، نقش زنان درعرصه‌های مختلف به ویژه بخش‌های ساختمانی و زراعت در این ولایت را برجسته خوانده، تاكید دارد كه آمار‌های ثبت شده در این اداره طی چند سال اخیر، مبین تمایل زنان به كار ساختمانی و زراعتی است.

نهاد‌هایی چون ریاست امور شهرسازی، بخش ساختمانی شاروالی، بخش ساختمانی معارف، دستگاه ساختمانی بنایی و دستگاه ساختمانی افغانی از جمله اداراتی دولتی اند كه در حال حاضر پزیرای نزدیك به 10 تن از انجنیران زن می‌باشند.

هاجره رازی؛ مدیرعمومی ‌انجنیری ریاست امورشهرسازی هرات مواردی چون قیودات خانوادگی و وضعیت حاكم بر كشور را از عوامل تاثیر گذار در امر كاهش سهم زنان در راستای پیشبرد امور ساختمانی عنوان می‌كند.

از سوی هم محبوبه جمشیدی رئیس امور زنان ولایت هرات، نفش زنان را درعرصه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی كمرنگ خوانده و از مقامات می‌خواهد تا در همین عرصه زنان را یاری رسانند.

در عین حال مریم جامع الاحمدی رئیس بانوان توانمند هرات، نیز نقش زنان درعرصه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را بسیار اندك بیان نموده، معتقد است كه در حال حاضر زنان نقش سه تا چهار درصدی را در عرصه‌های مختلف ایفا می‌نمایند.

نگرانی این مسوولان از نقش كمرنگ زنان درعرصه‌های مختلف در حالی بیان می‌گردد، كه اصیل الدین جامی ‌معاون والی هرات، تسهیلات فراهم شده برای زنان درعرصه‌های مختلف را بی‌سابقه عنوان نموده، عملكردشان را ازعواملی بیان می‌كند كه مستقیماً بر نقش زنان در جامعه تاثیر گذاربوده است.

از جانب دیگر، نعیم یاسین رئیس اتحادیه شركت‌های ساختمانی افغانستان می‌گوید:" دراین اتحادیه بیش از 500 كمپنی ثبت و راجستر اند كه از این تعداد 14 شركت را زنان رهبری می‌نمایند. خوشبختانه كمپنی‌هایی كه در راس آن زنان قرار دارند، تمویل كننده‌ها، اداره آیسا و اتحادیه شركت‌های ساختمانی افغانستان در راستای بدست آوردن پروژه‌ها حمایت می‌كنند. ما در كنفرانس‌های داخلی و خارجی آنان را سهم داده و برای رشد ظرفیت شان بیشتر تلاش می‌نماییم، اما از اینكه اكثر پروژه‌ها ولایتی است، بازدید از پروژه‌ها برای انجنیران زن واقعاً مشكل است."

این درحالیست كه مسئولان وزارت امور زنان نیز از تلاش به خاطر سهم بیشتر زنان در اجتماع سخن می‌گویند.

حسین علی معین‌؛ معاون ریاست رشد اقتصاد وزارت امور زنان می‌گوید: "سیاست وزارت زنان این است كه به هر طریقی كه شود زنان را باید در سطوح رهبری و تصمیم‌گیری پروژه‌های كلان بكشاند و آنان را كمك كند، اما جو حاكمیت و عنعنات ناپسند، سبب می‌شود تا اعتماد به نفس زنان را تحت تاثیر قرار دهد. با آن هم مسئولیت وزارت زنان است تا به هر طریق ممكن در رشد و ظرفیت سازی زنان كار نماید كه ما چنین هم كرده ایم."

به گفته او، تاكنون  چند تن از زنان سرمایه‌گذار و حتی شركت‌های ساختمانی توانسته اند، قرارداد‌های كاری را به دست آورند و در داوطلبی موفق گردند.

در كنار این مشكلات یكی هم سهیم ساختن زنان از مجرای وزارت كار و امور اجتماعی است كه گفته می‌شود در بدست آوردن اكثر پست‌های دولتی مردان نسبت به زنان بیشتر سهم داده می‌شوند، اما مسئولان این وزارت این ادعا را رد می کنند.

علی افتخاری؛ سخنگوی وزارت كار و امور اجتماعی می‌گوید: "چون زنان آسیب پذیرترین قشر جامعه اند به همین خاطر در هر برنامه خود 30الی 40 درصد سهم خانم‌ها را در نظر می‌گیریم ولی داوطلبان زن این فیصدی را تكمیل نمی‌کنند و آنان از گرفتن چنین امتیازی بی‌بهره می‌مانند و مراجعه آنان به خاطر كسب وظیفه نسبت به مردان كمرنگ می‌باشد."

افتخاری اضافه می‌كند، در حال حاضر سیستم رقابت آزاد حاكمیت دارد و وزارت كار نمی‌تواند در آن دخالت نمایند، در صورتی که در گذشته چنین نبود. هرچند به كار زنان  اعتماد وجود دارد، اما موجودیت رقابت، بسیاری از صلاحیت‌های این وزارت را سلب نموده است. ولی ما در قسمت كار‌های تخصصی چون خانم‌های انجنیر، بدون در نظرداشت امتحان و تفكیك جنسیت، زنان را در استخدام الویت می‌دهیم."

این درحالیست كه انجنیران زن موجودیت اتحادیه‌های مستقل زنانه و فعالیت‌های گروپی انجنیران زن را در پیشبرد كار‌های گروپی لازم ‌پنداشته و می‌گویند، اگر چند كمپنی كوچك یكجا شده و فعالیت نمایند، بدون شك راه‌های موفقیت باز خواهد شد و اكثر موانع از سر راه انجنیران زن برداشته می‌شود.

هرچند مسؤلان دولتی بر دستاورد‌های ده سال اخیر پیرامون نقش زنان درعرصه‌های مختلف تاكید دارند، ولی آنچه برخی از مسئولان نهاد‌های حمایت از زنان مطرح می‌نمایند نقش كمرنگ و سمبولیك بوده كه هم چنان به قوت خود باقیست.
تهیه شده توسط سهیلا وداع خموش



می توانید دیدگاه خود را بنویسید
approved canadian pharmacies online شنبه 2 شهریور 1398 01:38
<a href="http://canadianonlinepharmacyoffer.com/">prescriptions from canada without</a>
http://canadianonlinepharmacyoffer.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacyoffer.com/>online pharmacy</a>
safe online pharmacies in canada جمعه 1 شهریور 1398 08:26
<a href="http://canadianonlinepharmacyhd.com/">safe canadian online pharmacies</a>
http://canadianonlinepharmacyhd.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacyhd.com/>canadian pharmacies that ship to us</a>
canadian online pharmacies جمعه 1 شهریور 1398 03:55
<a href="http://canadianonlinepharmacycl.com/">online drugstore</a>
http://canadianonlinepharmacycl.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacycl.com/>http //www.reliablemedpharmacy.com/</a>
highest rated canadian pharmacies پنجشنبه 31 مرداد 1398 23:50
<a href="http://canadianonlinepharmacycl.com/">pharmacy without dr prescriptions</a>
http://canadianonlinepharmacycl.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacycl.com/>online drugstore</a>
us pharmacy no prior prescription پنجشنبه 31 مرداد 1398 14:54
<a href="http://canadianhealthypharmacyrx.com/">no prescription pharmacy canada</a>
http://canadianhealthypharmacyrx.com/
<a href=http://canadianhealthypharmacyrx.com/>canadian pharmacies shipping to usa</a>
legitimate canadian mail order pharmacies سه شنبه 29 مرداد 1398 21:39
<a href="http://canadianpharmacypreshd.com/">no 1 canadian pharcharmy online</a>
http://canadianpharmacypreshd.com/
<a href=http://canadianpharmacypreshd.com/>canadian pharmacies</a>
online drugstore دوشنبه 28 مرداد 1398 23:11
<a href="http://canadianonlinepharmacyph.com/">canadian pharmacies online</a>
http://canadianonlinepharmacyph.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacyph.com/>canada drugs no prescription needed</a>
best 10 online pharmacies دوشنبه 28 مرداد 1398 17:15
<a href="http://canadianonlinepharmacymrx.com/">legitimate canadian mail order pharmacies</a>
http://canadianonlinepharmacymrx.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacymrx.com/>canadian pharmacies shipping to usa</a>
best online international pharmacies دوشنبه 28 مرداد 1398 12:19
<a href="http://canadianonlinepharmacymrx.com/">mexican pharmacies shipping to usa</a>
http://canadianonlinepharmacymrx.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacymrx.com/>canadian pharmacies shipping to usa</a>
canadian pharmacies that ship to us دوشنبه 28 مرداد 1398 01:01
<a href="http://canadianonlinepharmacyelite.com/">best online international pharmacies</a>
http://canadianonlinepharmacyelite.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacyelite.com/>canadian pharmacies that ship to us</a>
prescription drugs without prior prescription یکشنبه 27 مرداد 1398 18:53
<a href="http://canadianpharmaciesunlimited.com/">safe canadian online pharmacies</a>
http://canadianpharmaciesunlimited.com/
<a href=http://canadianpharmaciesunlimited.com/>online pharmacy with no prescription</a>
prescription drugs online without یکشنبه 27 مرداد 1398 13:55
<a href="http://canadianpharmaciesunlimited.com/">approved canadian online pharmacies</a>
http://canadianpharmaciesunlimited.com/
<a href=http://canadianpharmaciesunlimited.com/>legitimate canadian pharmacies</a>
prescription meds without the prescription یکشنبه 27 مرداد 1398 02:52
<a href="http://canadianpharmaciesshippingbsl.com/">pharmacy without dr prescriptions</a>
http://canadianpharmaciesshippingbsl.com/
<a href=http://canadianpharmaciesshippingbsl.com/>canadian pharcharmy online</a>
online pharmacy no prescription شنبه 26 مرداد 1398 21:05
<a href="http://canadianpharmaciesrxbest.com/">no 1 canadian pharcharmy online</a>
http://canadianpharmaciesrxbest.com/
<a href=http://canadianpharmaciesrxbest.com/>prescription without a doctor's prescription</a>
prescription meds without the prescription شنبه 26 مرداد 1398 16:05
<a href="http://canadianpharmaciesrxbest.com/">approved canadian pharmacies online</a>
http://canadianpharmaciesrxbest.com/
<a href=http://canadianpharmaciesrxbest.com/>canadian online pharmacy</a>
online pharmacies شنبه 26 مرداد 1398 10:41
<a href="http://canadianpharmaciesprofmeds.com/">canadian online pharmacies</a>
http://canadianpharmaciesprofmeds.com/
<a href=http://canadianpharmaciesprofmeds.com/>online pharmacies</a>
canadian pharmacies شنبه 26 مرداد 1398 00:00
<a href="http://canadianpharmaciesoffer.com/">canadian online pharmacy</a>
http://canadianpharmaciesoffer.com/
<a href=http://canadianpharmaciesoffer.com/>approved canadian pharmacies online</a>
canadian pharmacy جمعه 25 مرداد 1398 18:47
<a href="http://canadianpharmaciesoffer.com/">legitimate canadian mail order pharmacies</a>
http://canadianpharmaciesoffer.com/
<a href=http://canadianpharmaciesoffer.com/>legitimate online pharmacies</a>
legitimate canadian mail order pharmacies پنجشنبه 24 مرداد 1398 20:34
<a href="http://canadianpharmacieslink.com/">top rated online canadian pharmacies</a>
http://canadianpharmacieslink.com/
<a href=http://canadianpharmacieslink.com/>prescriptions from canada without</a>
canadian pharmacies that ship to us پنجشنبه 24 مرداد 1398 08:55
<a href="http://canadianpharmaciesgen.com/">best online pharmacies in canada</a>
http://canadianpharmaciesgen.com/
<a href=http://canadianpharmaciesgen.com/>prescription without a doctor's prescription</a>
canada pharmacies online prescriptions چهارشنبه 23 مرداد 1398 21:43
<a href="http://canadianonlinepharmacywest.com/">buy prescription drugs without doctor</a>
http://canadianonlinepharmacywest.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacywest.com/>canadian pharcharmy online</a>
best canadian mail order pharmacies چهارشنبه 23 مرداد 1398 10:37
<a href="http://canadianonlinepharmacysl.com/">canadian online pharmacies</a>
http://canadianonlinepharmacysl.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacysl.com/>international pharmacies that ship to the usa</a>
prescription meds without the prescription سه شنبه 22 مرداد 1398 14:04
<a href="http://canadianonlinepharmacyneo.com/">canadian pharmacies shipping to usa</a>
http://canadianonlinepharmacyneo.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacyneo.com/>best online international pharmacies</a>
best online international pharmacies یکشنبه 20 مرداد 1398 01:08
<a href="http://canadianonlinepharmacycl.com/">mexican pharmacies shipping to usa</a>
http://canadianonlinepharmacycl.com/
<a href=http://canadianonlinepharmacycl.com/>online drugstore</a>
approved canadian pharmacies online شنبه 19 مرداد 1398 14:45
<a href="http://canadianhealthypharmacyrx.com/">canadian pharmacies online</a>
http://canadianhealthypharmacyrx.com/
<a href=http://canadianhealthypharmacyrx.com/>prescription drugs online without</a>
rast penisa جمعه 18 مرداد 1398 23:45
Having read this I believed it was really informative.
I appreciate you finding the time and energy to put this article together.
I once again find myself personally spending a significant amount of time both
reading and leaving comments. But so what, it was still worthwhile!
online pharmacy canada جمعه 18 مرداد 1398 03:21
<a href="http://canadiantrustmedpharmacy.com/">canadian pharcharmy online</a>
http://canadiantrustmedpharmacy.com/
<a href=http://canadiantrustmedpharmacy.com/>most reliable canadian pharmacies</a>
Agrandamiento De Pene جمعه 18 مرداد 1398 01:49
Heya just wanted to give you a brief heads up and let you know a few of the images aren't loading
correctly. I'm not sure why but I think its a linking issue.
I've tried it in two different browsers and both show
the same results.
canadian pharmacy پنجشنبه 17 مرداد 1398 19:00
<a href="http://canadianpharmacypreshd.com/">online pharmacies</a>
http://canadianpharmacypreshd.com/
<a href=http://canadianpharmacypreshd.com/>online pharmacies</a>
busy belgia polska پنجشنبه 17 مرداد 1398 05:16
Great info. Lucky me I came across your website by chance (stumbleupon).
I've saved as a favorite for later!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
صفحات
دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :